Bugünkü yazımda Roma & Yahudi Tarihi için oldukça ilginç, Türk ve dünya kaynaklarında ise pek bahsedilmeyen, irdelenmeyen bir konudan iki bölüm olarak bahsedeceğim ve şimdi I. Roma – Yahudi Savaşları Bölüm II
Birinci Yahudi Savaşı sonucunda Yahudiye bir Roma vilayeti haline geldi ve Caesarea Maritima Roma Valiliğinin merkezi oldu. Roma’da Titus ve babası Vespasian’ın Yahudilere karşı kazandığı zafer büyük bir zafer alayıyla kutlandı. 10 yılı aşkın bir süre sonra, Titus’un ölümünden de sonra İmparator Domitian (M.S. 81 – 96), Roma’da, bugün hala Roma Forumu’nun girişinde görülebilen Titus Kapısı/Archı/Kemeri’ni inşa etti. Kemerin geçiş yolu üzerinde Foruma girerken solda kalan kabartmasında M.S. 71 yılına ait Zafer Alayını göstermektedir. Bu Kabartmada, Yahudi kölelerin yanı sıra, Romalıların savaş ganimetleri arasında Kudüs tapınağından Yedi Kollu Şamdan (Menora), Ekmek Masası (Shulchan Happani) gibi Kutsal Tapınaktan getirilen parçalar ve iki trompet (Chazozra) halen görülebilmektedir. 1948’de Menora’nın bu tasviri İsrail’in bugünkü ulusal armasına dahil edilmiştir.
(Chazozra, Eski Ahit’te adı geçen, boyu 60 cm.’yi aşan uzunlukta, ağzı huni şeklinde, düz metal boru biçiminde, savaşlarda ve schofar’da olduğu gibi tapınakta da kullanılan boru. Benzerleri olarak Yunan Salpinx’i, Mısır Trompet’i, Roma Tuba’sı sayılabilir. Çoğul söylenişi Chazozrot’tur.)
Tabii bu savaş Kudüs’ün ele geçirilmesiyle sona ermedi. İsyancılar tarafından üç kale daha savunuluyordu. Etkileyici dağ kalesi Masada, Romalıların 74 Nisan’da büyük bir askeri çabayla ele geçirdiği son kaleydi. Kuşatma sırasında Roma birlikleri koç başları ile surlara yaklaşmak için büyük bir rampa kazdılar. Askerler kaleye girmeden önce etraflarını saran 960 erkek, kadın ve çocuk Yahudi Romalılara köle olmaktansa intiharı seçtiler.
Yahudiye artık tamamen Roma eyalet idaresi altına girdi. Kudüs’teki Tapınağın yıkılmasına ve Yahudilerin şehre girişinin yasaklanmasına rağmen 20 yaşın üzerindeki her Yahudi Tapınak vergisi ödemeye devam etti. Vergi, Vespasianus tarafından Yahudi Vergisi (Fiscus Judaicus) olarak adlandırıldı ve Roma’daki Jüpiter Tapınağı kasasına gitti. Kudüs Tapınağı vergisi yalnızca 20 ila 50 yaş arasındaki yetişkin erkekler tarafından ödenirken, Fiscus Ludaicus kadınlar, çocuklar, yaşlılar ve hatta Yahudi köleler de dahil olmak üzere tüm Yahudilere dayatılmıştı. Domitianus bu kanunu var gücüyle uygulamıştı. Onun hükümdarlığı sırasında “Yahudi” terimi siyasi muhalifler için aşağılayıcı bir terim haline geldi. Hatta Romalı tarihçi Cassius Dio’nun “Yahudi Davranışları” nedeniyle idam edilen ve mallarına el konulan Romalı Konsolos Flavius Clemens vakasında bildirdiği gibi ölüme bile yol açabilmişti. Sonraları İmparator Nerva (M.S. 96 – 98) döneminde Yahudilere uygulanan vergiler az da olsa haifletildi.
Kudüs’ün ve özellikle Kutsal Tapınağın yok edilmesi, Yahudilerin hem siyasi hem de dini durumlarının M.S. 2. yüzyılın başlarından itibaren kökten değişmesi anlamına geliyordu. Yahudi toplumunun tüm kesimleri dini uygulamalarını ve yaşamlarını bir Yahudi olarak yeniden tanımlamaya zorlandılar. Bu özellikle Filistin’de yaşayanlar için geçerliydi. En önemlisi, Birinci Yahudi Savaşı’ndan sonra, daha önce Tapınak ile sıkı bir şekilde bağlantılı olan Rahip Aristokrasisi önemini yitirdi ve Kudüs’ün yönetici seçkinleri dağıldılar. Bu Aristokrat Rahip sınıfının Kutsal Tapınağı kurtaramadığı bilinci halk arasında yayıldı. Birinci savaştan sonra Rabbin Yahudiliğin yükselişine, Yahudi emirlerinin yerine getirilmesiyle bağlantılı olarak daha geniş bir çeşitlilik eşlik etti.
Kazanan olarak Romalılar…
Yahudiye’nin fethi, Vespasianus ve Titus’un sikkelerinde özel bir temaydı. İlgili motiflere sahip madeni paralar altın, gümüş ve demir dışı metallerden basılmıştır. Zafer ve mahkumların tasvirleri ana motiflerdir. En yaygın tasvir, yerde oturan yaslı bir kadın figürüdür ayrıca elleri arkadan bağlı Yahudi mahkumlar ve savaş kupalarıydı. En önemli ibarelerden biri de Fethedilmiş Yahudiye manasında (IVDEA CAPTA) yazısıdır ve bu madeni paralar üzerinden Roma Halkına anlamlı bir mesaj veriyordu.
Domitian’ın Yahudilere karşı kazanılan zaferde hiçbir rolü olmadığı için onun adına hiçbir IVDEA CAPTA madeni parası basılmadı. Sonraları bu büyük başarı etkisinde daha silik kalarak, Barbar Germenlerin üstüne yürüyerek, babasının ve erkek kardeşinin Yahudiye’de kazandıkları askeri başarılarını taklit etmeye çalıştığı bilinmektedir. Germenler üzerinde kazandığı başarılar sonrası, babası ve erkek kardeşi için tasarlanan imparatorluk sikkelerindeki resimli motifleri büyük ölçüde taklit ettirdiği, ancak Iudaea (Capta) yerine Germania (Capta) görülebilir. İmparator Domitian isimleri yanına ayrıca Germanicus unvanını da almıştır. Caesarea Maritima’da Roma Yönetimi için basılmış paralar bugün halen sıkça müzelerde bulunabilir. Bunlar Domitian döneminde basılmıştı ve muzaffer İmparatora Germanicus unvanını halka empoze ediyorlardı. Üzerlerinde IVDEA CAPTA sikkelerinde sıkça görülen palmiye ağacına gönderme yapılarak, bir palmiye ağacı tasviri vardı. Birkaç yıl önce Agrippa II de, Domitian’ın Germanlara karşı kazandığı zaferi kendi sikkesinde benzer şekilde kutlamıştı.
İmparator Nerva’da M.S. 96 yılında, üzerinde FISCI IVDAICI CALVMNIA SVBLATA (Yahudi vergisinin kötüye kullanılması ortadan kaldırılmıştır) yazılı bir madeni para bastırarak, yeni imparatorun (Nerva) kendisini halka iyi şekilde taktim ettiği bilinmektedir. Bu tabii aynı zamanda İmparatorun kendisi için yaptığı bir reklamın, halka sempatik görünme, adaletli olduğu imajını vermenin bir çabasıydı da. O zamanlar bu vergiyi muhtemelen yalnızca Yahudi olduğunu açıkça beyan edenlerin ödenmesi gerekiyordu.
Masada’da yapılan arkeolojik kazı buluntuları, Yahudilerin M.S. 74’teki Roma’ya karşı yenilgisine tanıklık ediyor. Savaşın 5. yılına ait, gümüş tam şekel ve yarım şekel sikkeler büyük miktarda bu kazılarda bulunmuştur. Muhtemelen savaşın sonlarına doğru, kale Romalılar tarafından kuşatılıp alınmadan önce, bu para basıldığı yer olan Kudüs’ten bir isyancı tarafından Masada’ya getirilmiştir.
https://maps.app.goo.gl/vUHy8N5Utafi6rrx9
