Değerli Misafirlerime ve Blog Takipçilerime yeni yıla saatler kala, ilginç bir Roma Bayramı/Festivalinden ve tabii buna bağlı olarak Noel‘in Kutlamalarının atalarından bahsetmek istiyorum, bu haftaki konum Saturnalia yani Satürn’ü onurlandırma adına yapılan bir festival/bayram.
Antik dünyada ve Hristiyanlık öncesi, aralık ayı ortalarında, ürün, bolluk ve tarımın tanrısı Satürn’ü onurlandırmak için Antik Roma’da bir festival ve buna bağlı kutlamalar yapılırdı. Bu festivalin adı da onurlandırılan tanrıdan türetilmiş bir isim olan Saturnalia olarak belirlenmişti. Bu tamamen o zamanın yaygın inancı olan Paganizm ile bağlıydı. Sonbaharın bitimi ve kışın başladığı zamana denk getirilen bu festivalin ana konusu ziyafetler, bolluk içinde masalar, karşılıklı küçük hediyeler, geceleri zamanın ışık kaynağı olan mum ve yağdanlıklarla ışıklandırmalar, yani bugün Noel zamanı ne yapılıyorsa yaklaşık aynı şeylerdi.
Peki bu bayrama adını veren Saturnalia tam olarak neydi?
Daha çok tarım ile uğraşan halkın Pagan Tanrılara hediyeler sunarak, kurbanlar keserek, onları mutlu etme çabası ve buna bağlı olarak Tanrılardan daha fazla ürün, hasat beklentisi olarak açıklanabilir. Doğal olarak bu bayram tam ekim mevsimi öncesinde yapılır ve bu tarihlerde Antik Roma’da tatil kabul edilirdi. Zamanında Antik Romalılar için tarım ve bolluk, bereket tanrısı Saturn için bu kutlamalar tek gün olarak düşünülmüştü. M.Ö. 2.Yüzyıllara gelindiğinde bu festival/bayram uzatılarak yaklaşık bir haftaya getirildi ve boyutları büyüyerek tüm halkın katıldığı bir festivale dönüşmeye başlamıştı. Antik ve Pagan Romalılar için kışın başlaması günümüz takviminin 25 Aralık tarihine denk geliyordu.
O zamanlar Kutlamalar nasıldı?
Öncelikle halk evlerini, kapılarını süsleyerek ve renkli daha canlı kıyafetler giyerek bu renkli bayrama ayak uyduruyordu. Tabii bu zaman sürecinde eğitime ara veriliyor, tüm aktiviteler belli bir süre askıya alınıyordu. Belki birazda gelecek olan zorlu ekip, dikme sezonu öncesi dinlenme periodu olarak algılamakta pek yanlış sayılmaz.
İşin ilginç ve bir o kadarda zor anlaşılır tarafı bu bayram/festival sırasında gerçekte hiç bir hakları olmayan kölelerin de eğlenmesine izin verilir, çalışmaları için zorlanmazlardı. Roma Halkı eğlencenin yanında şarkılar söyler, müzik aletleri çalarak ve dans ederek sosyalleşir ve küfelik oluncaya kadar içer, hatta erkeler açık alanlarda küçük rakamlar karşılığı kumarda oynarlardı. Normalde açık alanlarda bu pek hoş karşılanmasa da bu bayramda göz yumulurdu.
Hediyeler arasında en popüleri ışık yayması ve bayrama da uygun olması bağlamında mumlar ve küçük toprak kaplar, heykellerdi. Başka bayramlar, önemli günler olsa da bu bayram halkın en çok icabet ettiği ve en sevilen bayramdı denirse pek yanlış olmaz. Şarkılar, müzik aletleri ve tabii sarhoşların attığı naralar o boyutlara ulaşırdı ki, zamanın önemli yazarlarından Plinius’un notlarından biliyoruz ki, kendisi bu gürültüden o kadar rahatsız olmuştu ki, yazılarına konsantre olabilmek için, sesten arınmış ve herkesten uzak bir mekanı sadece bu bayram için inşa etmişti. Gene zamanın ünlü şairlerinden Catullus bu bayramı Zamanların en iyisi, olarak adlandıracaktı.
Satürn veya Saturnalia Tapınakları
Roma Şehrinde M.S. IV. Yüzyılda eski bir tapınağın üstüne aynı isimle Tanrıça Satürn adına inşa edilen Tapınak, sonraları bu festivalinde merkezi Saturnalia törenlerinin merkezi olmuştur. Roma Forumunda, kuzeybatı tarafında bulunan tapınakta kutlamalar öncesi halkın da katıldığı bir seremoni ile bir domuz kurban edilirdi. Tapınak Cellasında saklanan Satürn kültünün alt kısmına (bacak ve ayaklar) yün ipler her zaman bağlı olurdu, sadece, bu bayram döneminde Tanrının kurtuluşunu sembolize etmek amacıylıyla bağlar açılırdı.
Antik Roma’da bu bayram sırasında evin kralı seçilirdi, bu krala Saturnalicius Princeps denir ve evin genelde kölelerinden seçilen bu kişi gelen misafirlere kötü davranır, küfür eder, çılgın elbiseler giyer, evin genç kızlarını korkutur, kovalardı. O günün eğlenceli geçmesi, sıradanlıklardan uzak zaman geçirilmesi için yapılamasına izin verilen küçük yaramazlıklar/soytarılıklar da onun göreviydi.
Peki Saturnalia Noel‘e nasıl evrildi?
Roma İmparatorluğu zamanın emperyal bir gücü idi ve gene zamanın tüm dünyasını Britinya’dan, Kuzey Afrika’ya, Avrupa’nın Kuzeyinden, şimdinin Orta Doğusuna kadar yönetiyordu. Burada Roma’nın kılıcı altında yaşayan tüm toplumların kendi adet, bayram gelenekleri vardı ve bu kültürel bir sorundu. Bu toplumları aynı ateşte eritmek kültürlerini bier birlerine yaklaştırmak, bugün dahi Emeperyal güçlerin uyguladığı klasık bir yöntemdir. Romalılarda farklı bir şey yapmadılar ve kendi kültürlerini yönettikleri tüm toplumlara ihraç ettiler. İşte bu Kültür ihracının önemli bir parçası da aynı şeye sevinen ve gerektiğinde üzülen bir halk yaratma çabasıydı, bunun en kolay yöntemi de beraber kutlanan bayramlardı.
Roma İmparatorluğu resmi din olarak Konstantin’in kılıç ile kazandığı Hristiyanlığı Roma Kilisesine hediye etmesi sonrası, halkın alıştığı Bayramlar yavaş yavaş Hristiyanlığa uydurulmalıydı. Bunun en güzel ve geçerli örneği de Saturnalia Bayramıydı. Bilinen kayıtlarda İsa’nın doğumu tarih olarak belirtilmemektedir. Yeni İncil’de de bu konu hakkında her hangi bir ibare geçmemektedir. Bilim adamlarının İsa’nın doğum öyküsüne bakarak yaptıkları tahminler esasen İsa’nın baharda doğmuş olması varsayımı üzerine kuruludur. Batı Hristiyan Kilisesi Konstantin’in kazandığı zaferi Vatikan’a hediye etmesi sonrası, halkın zaten alıştığı ve kutladığı bir tarih olan 25 Aralık tarihini İsa’nın doğum tarihi ilan etmesi oldukça akılcı ve tabanı olan bir davranıştı, Kilise doğal olarak bu fırsatı kaçırmayacaktı.
O zaman Noel gerçekte Pagan orjinli bir bayram mı?
Konstantin döneminde ilk Hristiyanların yayıldığı zamanlarda Paganlar & Hristiyanlar sık sık kavgalar katliamlar olsa da (her iki taraftan) beraber yaşamaktaydılar ve aynı tarihte kutalam amaçları baştan farklı da olsa ortak bir şeyleri kutlamaları muhakkak iyi bir sonuç verecekti. Hediyeler, şarkılar, mum yakma adeti paraleldi. Zaman içerisinde Paganlar Hristiyanlar içinde asimile olup yok olduklarında, bu bayram onlara pek yabancı gelmeyecekti. Evet, artık pek bilinmese de Noel Pagan orjinli bir bayramdır.
